Tại Hội nghị tham vấn ý kiến các hiệp hội nghề nghiệp, nhà đầu tư chiến lược và chuyên gia trong quá trình lập Quy hoạch tổng thể TP.Hồ Chí Minh diễn ra sáng 11/9 dưới sự chủ trì của Phó Chủ tịch UBND TP.Hồ Chí Minh Hoàng Nguyên Dinh, các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện hiệp hội doanh nghiệp đã thảo luận về chiến lược đưa TP.Hồ Chí Minh thành đô thị toàn cầu, thông minh và chống chịu tốt trước biến đổi khí hậu. Đồ án quy hoạch lần này đặt nền móng giải quyết triệt để các điểm nghẽn hạ tầng, tái cấu trúc không gian theo mô hình đa cực và tạo dư địa phát triển cho 100 năm tới.
Mô hình đa cực, đa tâm
Trình bày dự thảo Quy hoạch tổng thể TP.Hồ Chí Minh, ông Sầm Minh Tuấn, Phó Giám đốc Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia (VIUP), đại diện đơn vị tư vấn, cho biết TP.Hồ Chí Minh đang đối mặt với điểm nghẽn cấu trúc không gian chưa định hình rõ, đô thị phát triển lan tỏa, thiếu kiểm soát, khu trung tâm quá tải, việc làm tập trung tại khu lõi trong khi các mô hình TOD quanh Metro chưa hoàn chỉnh. Bên cạnh đó, hạ tầng kết nối trong và ngoài đô thị còn hạn chế; liên kết giữa sản xuất, logistics, tài chính, nghiên cứu và thị trường còn rời rạc.
Để khắc phục các hạn chế này, dự thảo đề xuất 5 cực tăng trưởng.
Cụ thể, Cực lõi trung tâm quốc tế: Thực hiện chức năng tài chính, quản trị, dịch vụ toàn cầu.
Cực đổi mới sáng tạo phía Đông (Thủ Đức – Dĩ An – Thuận An – Thủ Dầu Một): Kết nối Long Thành, định hướng trở thành “thung lũng đổi mới sáng tạo của Đông Nam Á”.
Cực đô thị – y tế – giáo dục phía Tây: Tại Vĩnh Lộc – Bình Lợi – Bình Chánh.
Cực công nghiệp – logistics phía Bắc: Tại Bình Dương, Bến Cát, Bàu Bàng.
Cực cảng biển – thương mại tự do phía Nam – năng lượng: Từ Châu Đức, Phú Mỹ, Cái Mép đến Vũng Tàu và Cần Giờ, trong đó khu vực Cái Mép – Thị Vải – Cần Giờ là trung tâm giao thương quốc tế, logistics và kinh tế biển.
Các cực động lực được kết nối thông qua 5 hệ liên kết chiến lược (gồm liên kết Bắc – Nam; Đông – Tây; công nghiệp – sản xuất – logistics đa phương thức; hạ tầng đô thị đa tầng và liên kết xanh – xanh dương). Trong đó, hệ liên kết Bắc – Nam chạy từ cửa khẩu Mộc Bài qua Củ Chi, Hóc Môn, khu lõi đô thị, Thủ Đức đến Phú Mỹ, Cái Mép và vịnh Gành Rái, tạo trục liên kết giữa kinh tế lục địa và kinh tế biển.
Dự thảo cũng đề xuất tổ chức TP.Hồ Chí Minh thành 10 vùng quản trị phát triển nhằm phân bổ lại dân cư, việc làm, công nghiệp, dịch vụ và đầu tư hạ tầng, hạn chế phát triển đô thị lan tỏa thiếu kiểm soát, gồm: Vùng lõi đô thị – tài chính – quản trị – di sản; Vùng đổi mới sáng tạo phía Đông; Vùng Tây – Tây Nam; Vùng đô thị – công nghiệp – dịch vụ Bình Dương; Vùng Bắc – Tây Bắc – Đông Nam sinh thái và dự trữ phát triển; Vùng Nam Nhà Bè – Hiệp Phước; Vùng sinh thái biển Cần Giờ; Vùng cảng biển – logistics – công nghiệp – năng lượng Cái Mép – Thị Vải; Vùng du lịch biển Vũng Tàu – Long Hải – Hồ Tràm; đặc khu Côn Đảo.
Đột phá giao thông đa tầng, xây dựng gần 200.000 căn nhà ở xã hội
Hạ tầng giao thông của TP.Hồ Chí Minh được định hướng theo mô hình đa tầng, lấy Metro, đường sắt vùng, BRT, xe buýt điện và đường thủy đô thị làm khung xương. Mô hình TOD sẽ được phát triển quanh các nhà ga và đầu mối giao thông, tích hợp nhà ở, việc làm, thương mại – dịch vụ và không gian công cộng.
Dự thảo đề xuất hoàn thiện mạng lưới gồm 5 hành lang vành đai, 5 hành lang hướng tâm và một hành lang ven biển. Trong đó có các đề xuất như Vành đai 4.5, Vành đai 5, nâng cấp Quốc lộ 51C thành cao tốc, kéo dài cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu và nghiên cứu cầu hoặc hầm kết nối cảng Cái Mép – Thị Vải với cảng Cần Giờ.
Về phát triển xã hội, giai đoạn 2026–2030, dự thảo đặt mục tiêu tăng thêm khoảng 199.400 căn nhà ở xã hội, ưu tiên tại các khu vực tập trung việc làm như Thủ Đức – Dĩ An – Thuận An, Thủ Dầu Một – Bến Cát – Tân Uyên – Bàu Bàng, Nhà Bè – Hiệp Phước và Phú Mỹ – Cái Mép – Thị Vải – Long Sơn. Nhà ở xã hội được định hướng phát triển gần Metro, đường sắt đô thị, các đầu mối giao thông công cộng và khu vực có việc làm.
Đối với vấn đề ngập lụt và sụt lún, Quy hoạch đề xuất chuyển từ tư duy “thoát nước nhanh, chống ngập thụ động” sang quản lý rủi ro tổng hợp, kết hợp trữ nước, tiêu thoát, phục hồi sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Hệ thống thoát nước được tổ chức theo 15 lưu vực chính, kết hợp hồ điều hòa, công viên ngập nước, hành lang xanh và các bề mặt thấm. Các khu vực nền yếu, thấp trũng như Bình Chánh, Nhà Bè, Cần Giờ được yêu cầu kiểm soát chặt san nền và phát triển đô thị. Dự thảo cũng định hướng bảo vệ hệ thống sông, kênh rạch, rừng Cần Giờ và các không gian xanh – xanh dương, coi đây là hạ tầng sinh thái nền của siêu đô thị.
Quy hoạch phải dẫn dắt tăng trưởng dài hạn
Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, Tổ trưởng Tổ chuyên gia hỗ trợ công tác lập Quy hoạch tổng thể, nhấn mạnh, Quy hoạch phải trở thành “khung chiến lược phát triển đô thị”, dẫn dắt tăng trưởng, tổ chức lại không gian, phân bổ nguồn lực và kiểm soát quá trình đô thị hóa dài hạn.
Về thể chế và tư duy: Việc lập quy hoạch diễn ra trong bối cảnh nhiều cơ chế, chính sách mới như Nghị quyết số 98/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết số 260/2025/QH15) và Nghị quyết số 09/NQ-TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị. TP.Hồ Chí Minh cần chuyển từ “quản lý đô thị theo địa giới hành chính” sang “quản trị phát triển theo không gian chức năng và liên kết vùng”, từ đơn cực sang đa trung tâm, từ phát triển chiều ngang sang tích hợp chiều sâu.
Về động lực và nguồn lực: Quy hoạch tầm nhìn 50-100 năm cần tổ chức không gian cho các động lực mới như kinh tế số, AI, tài chính quốc tế, công nghiệp sáng tạo, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp, kinh tế ban đêm, kinh tế biển và kinh tế sông nước. Cần làm rõ không gian ngầm, hạ tầng năng lượng, hạ tầng dữ liệu, không gian dự trữ và không gian trên cao. Đất đai cần trở thành nguồn lực phát triển, đặc biệt tại các khu vực TOD, chỉnh trang và tái thiết đô thị để khai thác giá trị gia tăng tái đầu tư hạ tầng.
Môi trường và khả năng chống chịu phải được coi là một cấu phần quyết định cấu trúc không gian và năng lực cạnh tranh của Thành phố. Quy hoạch cần chuyển tư duy ứng phó với môi trường sang chủ động kiến tạo một đô thị có khả năng chống chịu. Chuyển từ tư duy “chống ngập” sang “quản trị nước đô thị”, xác định rõ khu vực giữ nước, khu vực phát triển và khu vực hạn chế đô thị hóa.
Góp ý tại hội nghị, PGS.TS Trần Đình Thiên, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính – tiền tệ Quốc gia lưu ý một số điểm đối với Quy hoạch tổng thể TP.Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm, sau khi hợp nhất với tỉnh Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu.
Theo ông, cần đánh giá về Quy hoạch phát triển tổng thể TP.Hồ Chí Minh với tầm nhìn 100 năm - trong bối cảnh hợp nhất không gian phát triển cùng tỉnh Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu.
PGS.TS Trần Đình Thiên lưu ý một số nội dung trọng tâm. Cụ thể, cần tổng kết, rút kinh nghiệm sâu sắc từ mô hình phát triển của cả 3 địa phương (TP.Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu); đồng thời nhận diện rõ xu thế biến động của kinh tế thế giới cũng như khu vực Châu Á – Thái Bình Dương để xác định đúng tầm nhìn chiến lược.
Về đột phá về thể chế: Xây dựng hệ thống thể chế dành riêng cho "đô thị đặc biệt" mang tính mở đường, trong đó cốt lõi là cơ chế "trao quyền và tự chịu trách nhiệm" cho chính quyền TP.Hồ Chí Minh.
Cấu trúc kinh tế và nguồn vốn: Luận chứng kỹ mối quan hệ giữa chỉ số ICOR và tổng vốn đầu tư cần huy động, gắn liền với quá trình chuyển dịch căn bản cấu trúc ngành kinh tế, đặc biệt ưu tiên cho công nghệ cao, AI và công nghiệp chế tạo bán dẫn.
Bên cạnh đó, ông đề xuất 5 khâu đột phá cần ưu tiên. Về ứng phó biến đổi khí hậu, cần xây dựng hệ thống chống ngập toàn diện, đối phó hiệu quả với tình trạng TP.Hồ Chí Minh đang bị sụt lún với tốc độ nhanh.
Phát triển nguồn nhân lực: Đào tạo lực lượng lao động chất lượng cao đáp ứng yêu cầu mới.
Phát huy kinh tế tư nhân: Lấy khu vực doanh nghiệp tư nhân làm nền tảng; hỗ trợ các Tập đoàn lớn đóng vai trò trụ cột để hình thành các chuỗi sản xuất công nghệ cao Việt Nam tại TP.Hồ Chí Minh.
Đảm bảo an ninh năng lượng: Xây dựng hệ thống cung ứng năng lượng tái tạo quy mô lớn với độ ổn định tuyệt đối, sẵn sàng đáp ứng nhu cầu tiêu thụ tăng đột biến khi chuyển dịch sang các ngành AI và công nghệ cao.
Về hành lang kết nối quốc tế: Cần ưu tiên phát triển hành lang kinh tế theo tuyến đường bộ xuyên Á, kết nối Cảng Trung chuyển Quốc tế/Khu thương mại tự do TP.Hồ Chí Minh với cảng Dawei của Myanmar…
