Thanhkhoan.jpg
Từ ngày 15/5, các ngân hàng được phép đưa 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào mẫu số để tính tỷ lệ LDR. Ảnh minh họa. Nguồn: ST

Thanh khoản ngân hàng chịu áp lực

Số liệu từ NHNN cho thấy cuối năm 2025, tín dụng tăng 19,01% nhưng huy động vốn chỉ tăng khoảng 14,11%. Xu hướng chênh lệch này tiếp diễn trong quý I/2026 khi tín dụng tăng 2,15% nhưng huy động chỉ đạt 0,44%.

Theo bà Phạm Thị Thanh Tùng - Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN), thời gian qua, tốc độ tăng trưởng huy động vốn luôn thấp hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng, quy mô huy động vốn bằng VNĐ đang thấp hơn quy mô tín dụng khoảng 2 triệu tỷ đồng.

Diễn biến này cho thấy tăng trưởng tín dụng đang vượt khả năng huy động vốn của các tổ chức tín dụng (TCTD). Đây cũng là nguyên nhân khiến các ngân hàng gặp khó khăn trong việc tạo lập nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới.

Báo cáo tài chính quý I/2026 của 27 ngân hàng cũng phản ánh áp lực này. Tổng tiền gửi khách hàng tăng chưa tới 1% so với cuối năm 2025, đạt hơn 12,88 triệu tỷ đồng; trong khi đó, tổng dư nợ cho vay khách hàng tăng khoảng 3,6%.

Đáng chú ý, gần 50% ngân hàng ghi nhận số dư tiền gửi khách hàng sụt giảm trong quý I/2026 - mức phân hóa cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Đến cuối quý I/2026, tỷ lệ LDR của hệ thống đã vượt 112%. Theo SSI Research, điều này phản ánh việc các TCTD đang sử dụng gần như toàn bộ nguồn vốn huy động để phục vụ tăng trưởng tín dụng.

SSI Research nhận định thanh khoản và nguồn vốn đang trở thành vấn đề đáng lưu ý của hệ thống ngân hàng trong năm 2026 khi tăng trưởng tín dụng tiếp tục cao hơn đáng kể so với tăng trưởng huy động.

Chuyên gia phân tích VCBS cho rằng, việc lãi suất liên ngân hàng duy trì ở mức cao, biến động mạnh cho thấy thanh khoản hệ thống không còn dư thừa như giai đoạn trước mà trở nên nhạy cảm hơn với các cú sốc ngắn hạn như nhu cầu vốn cuối quý, áp lực tỷ giá hay khối lượng đáo hạn OMO (nghiệp vụ thị trường mở) lớn.

Cùng với đó, việc NHNN phải thường xuyên bơm thanh khoản qua kênh OMO với tần suất và quy mô lớn cho thấy thanh khoản hệ thống đang phụ thuộc đáng kể vào điều tiết chính sách.

Trong báo cáo cập nhật tình hình kinh tế Việt Nam công bố ngày 15/5, Ngân hàng Thế giới nhận định: Căng thẳng thanh khoản ngân hàng gia tăng. Khi tăng trưởng tín dụng vượt nhanh hơn khả năng huy động tiền gửi, nguồn vốn của các ngân hàng đã chịu nhiều sức ép hơn. Tỷ trọng tiền gửi dân cư trong hệ thống ngân hàng giảm từ 48% năm 2024 xuống còn 44% năm 2025 khi nhà đầu tư và hộ gia đình chuyển vốn khỏi kênh tiết kiệm sang bất động sản, USD và vàng nhằm tìm kiếm lợi suất cao hơn.

Căng thẳng thanh khoản được phản ánh qua các đợt tăng vọt định kỳ của lãi suất liên ngân hàng, có thời điểm vượt lãi suất chính sách, qua đó cho thấy chính sách tiền tệ trên thực tế đã trở nên thắt chặt hơn. Việc đồng USD mạnh lên sau xung đột tại Trung Đông càng làm gia tăng áp lực nguồn vốn của các ngân hàng.

Nới cách tính LDR, giảm áp lực thanh khoản

Trước áp lực thanh khoản ngân hàng gia tăng, ngày 15/5/2026, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư 08/2026/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung điểm a khoản 4 Điều 20 Thông tư số 22/2019/TT-NHNN quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Điểm đáng lưu ý của Thông tư này là thay đổi cách xác định tỷ lệ LDR.

Theo đó, từ ngày 15/5, các ngân hàng được phép đưa 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào mẫu số để tính tỷ lệ LDR. Đây được xem là bước điều chỉnh quan trọng so với lộ trình siết chặt trước đó tại Thông tư 26/2022.

Theo quy định cũ, tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước bị loại khỏi mẫu số LDR tăng dần từ 50% năm 2023, lên 60% năm 2024, 80% năm 2025 và đến ngày 01/01/2026 tăng lên 100%. Điều này đồng nghĩa từ đầu năm nay, toàn bộ tiền gửi Kho bạc bị loại khỏi công thức xác định LDR.

Các chuyên gia đánh giá, với việc nới cách tính LDR, nhóm ngân hàng thương mại có vốn Nhà nước được dự báo hưởng lợi đáng kể do đang nắm giữ phần lớn nguồn tiền gửi Kho bạc Nhà nước trong hệ thống.

Thực tế, nguồn tiền gửi Kho bạc Nhà nước thời gian qua đã hỗ trợ rất tốt cho thanh khoản hệ thống. Tại một số thời điểm, tiền gửi kho bạc tại các ngân hàng có thể lên tới nửa triệu tỷ đồng.

Tuy nhiên, từ đầu năm 2026, khi nguồn tiền này bị loại hoàn toàn khỏi công thức tính LDR, tỷ lệ LDR của nhiều ngân hàng, đặc biệt là nhóm ngân hàng quốc doanh, tăng mạnh. Để đưa LDR về ngưỡng an toàn dưới 85%, các ngân hàng phải đẩy mạnh huy động vốn dân cư, qua đó khiến cuộc đua lãi suất trở nên nóng hơn.

Đến ngày 31/3/2026, tỷ lệ LDR của bốn ngân hàng quốc doanh gồm VietinBank, BIDV, Vietcombank và Agribank lần lượt ở mức 83,5%; 82,9%; 84,5% và 83%, tiệm cận ngưỡng tối đa 85%.

Theo giới phân tích, việc cho phép tính 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào nguồn vốn huy động khi xác định LDR sẽ góp phần hỗ trợ thanh khoản hệ thống trong bối cảnh hiện nay, đặc biệt với nhóm ngân hàng quốc doanh đang nắm giữ phần lớn nguồn tiền gửi này. Trước đó, tại buổi gặp gỡ với Thống đốc NHNN ngày 09/4, nhiều ngân hàng thương mại cũng đã kiến nghị tiếp tục cho phép tính một phần tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào nguồn vốn huy động thay vì loại bỏ hoàn toàn.

Trong bối cảnh tăng trưởng huy động toàn hệ thống vẫn ở mức thấp, lãi suất tiền gửi có thời điểm biến động mạnh, Thông tư 08 được kỳ vọng sẽ trở thành “bộ đệm” thanh khoản quan trọng, giúp các ngân hàng cải thiện tỷ lệ an toàn, giảm áp lực huy động vốn từ dân cư và tạo thêm dư địa mở rộng cho vay, tăng trưởng tín dụng trong thời gian tới./.