Phiên tòa xét xử vụ tranh chấp này diễn ra trong hai ngày 6-7/10. Đến ngày 15/10, Tòa Thương mại Anh ra lệnh phong tỏa tài sản trên toàn cầu của Vietjet theo yêu cầu của FW Aviation Holdings 1 Limited (FWA), nhằm bảo đảm việc thu hồi khoản nợ liên quan đến bốn máy bay Airbus A321.
Tòa cho rằng có nguy cơ tài sản của Vietjet bị chuyển dịch khiến chủ nợ khó tiếp cận để thu hồi tiền. Các giao dịch liên quan đến danh mục đơn đặt hàng máy bay trong tương lai của hãng cũng bị đặt dấu hỏi.
Đây là diễn biến mới trong tranh chấp kéo dài nhiều năm giữa Vietjet và FWA, đơn vị tiếp nhận quyền đòi nợ từ các bên cho vay ban đầu. Hiện, tổng nghĩa vụ tài chính của Vietjet theo các phán quyết tại Anh đã vượt 250 triệu USD, bao gồm tiền gốc, lãi và chi phí liên quan.
Từ tranh chấp 8 triệu USD tiền thuê máy bay đến khoản nợ hơn 250 triệu USD
Tranh chấp bắt nguồn từ các hợp đồng tài chính cho thuê bốn máy bay Airbus A321 được bàn giao cho Vietjet trong các năm 2018 và 2019 theo cấu trúc JOLCO (Japanese Operating Lease with Call Option), một hình thức tài trợ thuê máy bay có sự tham gia của các nhà đầu tư và tổ chức tài chính.
Theo giải trình trong báo cáo tài chính kiểm toán 6 tháng đầu năm 2026, Vietjet cho biết tranh chấp phát sinh trong giai đoạn đại dịch COVID-19, khi ngành hàng không, hệ thống thanh toán quốc tế và thị trường tài chính toàn cầu chịu ảnh hưởng nghiêm trọng. Khi đó, hãng chậm thanh toán khoản tiền thuê đến hạn khoảng 7,4 triệu USD.
Vietjet cho biết thời điểm đó, hãng đang đàm phán với các ngân hàng để tìm phương án hoãn, giãn nợ. Tuy nhiên, trong năm 2021, các ngân hàng tham gia giao dịch đã chuyển nhượng khoản nợ cho một tổ chức mới được thành lập cùng năm.
Thay vì tiếp tục các cuộc đàm phán về việc hoãn, giãn nợ mà VietJet đang tiến hành với các ngân hàng, bên tiếp nhận khoản nợ đã khởi kiện, yêu cầu thanh toán tiền thuê và bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ hợp đồng.
Vụ việc đã được Tòa Thương mại Anh, thuộc Tòa Công lý Thượng thẩm - Các Tòa án về Kinh doanh và Tài sản của Anh và Xứ Wales (High Court of Justice, Business and Property Courts of England and Wales, King’s Bench Division, Commercial Court) thụ lý trong năm 2022.
Theo Vietjet, các hợp đồng thuê bị chấm dứt vào tháng 10/2021. FW Aviation Holdings1 Limited (FWA) sau đó thu hồi cả bốn máy bay vào tháng 12/2022 và đưa chúng ra khỏi Việt Nam. Tuy nhiên, việc bàn giao máy bay không đồng nghĩa với việc các nghĩa vụ tài chính liên quan được giải quyết hoàn toàn.
Theo hồ sơ vụ án, trước khi nhận được phán quyết ngày 15/10/2026, vụ kiện giữa FW Aviation và Vietjet trải qua ba giai đoạn xét xử tại Anh, với các phán quyết lần lượt xác định trách nhiệm hợp đồng, mức bồi thường và những khoản tiền phải thanh toán bổ sung.
Giai đoạn 1: Phiên tòa đầu tiên diễn ra vào tháng 6/2024. Ngày 31/7/2024, Thẩm phán Picken ra phán quyết xác định Vietjet phải chịu trách nhiệm theo hợp đồng, với khoản tiền gốc hơn 11,31 triệu USD. Cộng lãi và chi phí dự phòng, tổng số tiền phải thanh toán vào thời điểm đó khoảng 18,8 triệu USD. Ngày 24/6/2025, Tòa Phúc thẩm Anh bác kháng cáo của Vietjet, giữ nguyên kết luận về trách nhiệm hợp đồng.
Giai đoạn 2: Phiên xét xử về mức bồi thường diễn ra vào tháng 1/2025. Trong phán quyết ngày 17/4/2025, tòa yêu cầu Vietjet thanh toán khoảng 182 triệu USD, chưa kể lãi và chi phí phát sinh. Ngày 19/5/2025, Vietjet đã thanh toán 2 triệu USD.
Giai đoạn 3: Phiên tòa thứ ba diễn ra vào tháng 3/2026. Ngày 31/7/2026, Thẩm phán Birt ra phán quyết yêu cầu Vietjet thanh toán thêm gần 18,37 USD trước ngày 28/8/2026. Theo hồ sơ được tòa xem xét, khoản tiền này vẫn chưa được thanh toán. Vietjet dự kiến tiếp tục phải giải quyết các nghĩa vụ tài chính bổ sung tại phiên điều trần về những vấn đề còn lại, được lên lịch vào ngày 13/11/2026.
Như vậy, các phán quyết được ban hành qua nhiều giai đoạn đã làm tăng tổng nghĩa vụ tài chính của Vietjet, bao gồm tiền gốc, bồi thường, lãi và chi phí lên tới hơn 250 triệu USD. Đây là cơ sở để FW Aviation tiếp tục theo đuổi các biện pháp thi hành án nhằm thu hồi khoản nợ.
Diễn biến trên cho thấy tranh chấp không còn chỉ xoay quanh khoản tiền thuê máy bay ban đầu. Các nghĩa vụ tài chính phát sinh từ việc chấm dứt hợp đồng, lãi và chi phí pháp lý đã khiến quy mô khoản nợ tăng lên đáng kể sau nhiều năm tranh tụng.
Vì sao tòa ban hành lệnh phong tỏa tài sản toàn cầu?
Trọng tâm của phán quyết ngày 15/10/2026 là yêu cầu của FWA về việc bảo toàn tài sản để phục vụ thi hành các phán quyết đã có hiệu lực.
Theo tòa án, FWA đã tiến hành nhiều thủ tục tại các khu vực pháp lý khác nhau nhưng chưa thu hồi được phần lớn khoản tiền phải trả. Tòa nhận định có nguy cơ thực sự tài sản của Vietjet bị chuyển dịch hoặc sắp xếp lại theo cách khiến chủ nợ khó tiếp cận.
Một nội dung được xem xét đặc biệt là việc chuyển nhượng các quyền lợi kinh tế liên quan đến danh mục đơn đặt hàng máy bay tương lai của Vietjet cho Angelica Holding Limited (AHL), một công ty liên kết đăng ký tại Quần đảo Cayman. FWA cho rằng những giao dịch này làm suy giảm khả năng tiếp cận tài sản của hãng để thu hồi nợ.
Tòa án cũng xem xét việc Vietjet tiếp tục thực hiện các cam kết mua máy bay có giá trị hàng tỷ USD trong khi các khoản nợ theo phán quyết chưa được thanh toán. Theo hồ sơ, danh mục đơn đặt hàng của hãng tính đến cuối năm 2024 bao gồm hơn 200 máy bay theo các hợp đồng chính với Airbus và Boeing; hãng tiếp tục bổ sung đơn hàng trong năm 2025 và được cho là vẫn đặt mua máy bay trong năm 2026.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa giá trị danh mục đơn đặt hàng và tài sản có thể sử dụng ngay để thanh toán nợ. Các hợp đồng mua máy bay đồng thời tạo ra những nghĩa vụ tài chính trong tương lai. Việc tòa xem xét danh mục này chủ yếu liên quan đến khả năng thi hành án và giá trị kinh tế của các quyền hợp đồng, không đồng nghĩa toàn bộ đơn đặt hàng đã bị hủy bỏ hoặc các máy bay tương lai bị tịch thu.
Trước đó, ngày 30/9/2026, tòa đã xem xét yêu cầu của FWA về việc bổ nhiệm người quản lý tài sản đối với một số tài sản của Vietjet. Tòa nhận định về nguyên tắc có thể xem xét bổ nhiệm người quản lý tài sản bên ngoài Việt Nam, tùy thuộc các điều khoản và chi phí cụ thể. Đây là thủ tục riêng biệt với lệnh phong tỏa tài sản toàn cầu, dù cả hai đều hướng đến mục tiêu hỗ trợ thu hồi khoản nợ.
Trong phán quyết mới nhất, tòa cũng đề cập đến việc Vietjet theo đuổi các thủ tục pháp lý tại nhiều khu vực tài phán nhằm phản đối hoặc trì hoãn các nỗ lực thi hành án của FWA. Thẩm phán cho rằng những diễn biến này, kết hợp với các giao dịch liên quan đến danh mục đơn đặt hàng, củng cố quan ngại về nguy cơ chủ nợ không thể thu hồi khoản tiền đã được tuyên.
Theo: Hoàng Nam/ Tạp chí Hàng không
