Sẵn sàng ứng phó

Những diễn biến phức tạp của tình hình thế giới, đặc biệt là xung đột quân sự tại Trung Đông, đang đặt ra thách thức lớn đối với nhiều nền kinh tế, trong đó có Việt Nam. Nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, gián đoạn vận tải qua các tuyến hàng hải chiến lược, cùng với khả năng giá năng lượng tăng cao đang tạo áp lực đáng kể lên lạm phát, chi phí sản xuất và cán cân thương mại.

Trước tình hình đó, Chính phủ đã có những phản ứng nhanh nhạy, quyết liệt. Sáng 04/3, tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 02/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chỉ đạo Bộ Tài chính xây dựng kịch bản điều hành kinh tế - xã hội phù hợp với bối cảnh mới, đồng thời giao Bộ Công Thương chuẩn bị các phương án bảo đảm an ninh năng lượng.

Chiều cùng ngày, Thủ tướng tiếp tục chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ để đánh giá tình hình và đề ra các giải pháp ứng phó. Tối 04/3, Quyết định thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng trước diễn biến phức tạp của xung đột Trung Đông được ban hành. Ngay ngày hôm sau, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn đã chủ trì phiên họp đầu tiên của Tổ công tác, trong khi Bộ Tài chính tổ chức cuộc họp xây dựng các kịch bản điều hành kinh tế.

Tại cuộc họp Thường trực Chính phủ ngày 16/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định Việt Nam dứt khoát không để thiếu xăng dầu trong bất cứ trường hợp nào. Trường hợp xung đột tại Trung Đông kéo dài, các cơ quan quản lý cần rà soát, báo cáo cấp có thẩm quyền để xem xét bố trí ngân sách hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu.

Các kịch bản này không chỉ dừng ở dự báo mà còn gắn với các giải pháp cụ thể về tài khóa, tiền tệ, thương mại và năng lượng. Một trong những động thái đáng chú ý là việc điều chỉnh thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với xăng dầu và nguyên liệu sản xuất về mức 0% trong ngắn hạn. Chính sách này góp phần giảm áp lực chi phí đầu vào cho doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ ổn định giá cả, kiểm soát lạm phát và bảo đảm an ninh năng lượng.

Bộ Tài chính cho biết, nếu xung đột Trung Đông kéo dài và làm gián đoạn tuyến vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng. Khi đó, chi phí nhập khẩu năng lượng, vận tải và lạm phát tại Việt Nam sẽ chịu áp lực lớn, đồng thời ảnh hưởng đến cán cân thương mại và dự trữ ngoại hối. Bên cạnh đó, chính sách thuế quan của Mỹ vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó đoán định, có thể tác động đến thương mại hàng hóa và dòng vốn đầu tư. Vì vậy, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô đang chịu nhiều sức ép từ bên ngoài, trong khi mục tiêu tăng trưởng quý I cũng như cả năm 2026 vẫn đối mặt không ít thách thức.

Chủ động giải pháp, giữ vững mục tiêu

Trong bối cảnh thế giới đầy bất định, mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên trong năm 2026 là thách thức lớn. Tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 02/2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu kiên định mục tiêu này, đồng thời bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Chính phủ đã chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ chủ động ứng phó với biến động địa chính trị toàn cầu đến thúc đẩy cả các động lực tăng trưởng truyền thống và các động lực mới. Một số biện pháp kích cầu tiêu dùng cũng được nghiên cứu, như kéo dài thời hạn cho vay tiêu dùng từ 1 năm lên 2 năm, có thể kèm thời gian ân hạn, hoặc phát động chương trình “Tuần mua hàng tiêu dùng Việt Nam”.

Song song với đó, Chính phủ yêu cầu đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, phấn đấu đạt 100% kế hoạch trong năm. Ngay sau phiên họp thường kỳ, Thủ tướng đã chủ trì cuộc họp thúc đẩy tiến độ các dự án giao thông trọng điểm nhằm tạo thêm động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.

Chính sách tiền tệ và tài khóa tiếp tục được điều hành phối hợp chặt chẽ. Ngân hàng Nhà nước được yêu cầu điều hành linh hoạt lãi suất, tỷ giá và tín dụng, đồng thời tăng cường giám sát để dòng vốn tín dụng hướng vào sản xuất - kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. Bộ Tài chính có nhiệm vụ thúc đẩy triển khai các dự án lớn đã khởi công nhân dịp kỷ niệm các sự kiện trọng đại của đất nước, đồng thời đẩy nhanh phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công ngay từ đầu năm, nhất là đối với các dự án quan trọng, trọng điểm quốc gia.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, tại Hội nghị giao ban tháng 02, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng yêu cầu các đơn vị theo dõi sát tình hình, chủ động tham mưu kịch bản điều hành, không để bị động trước các cú sốc từ bên ngoài.

Người đứng đầu ngành Tài chính cũng quán triệt việc theo dõi sát tăng trưởng của từng địa phương, từng lĩnh vực; kịp thời nhận diện khó khăn để có biện pháp tháo gỡ ngay từ đầu năm, qua đó giữ vững đà tăng trưởng của nền kinh tế.

Theo TS. Cấn Văn Lực và Nhóm nghiên cứu Viện Nghiên cứu kinh tế BIDV, trong ngắn hạn, ưu tiên quan trọng là không để cú sốc giá xăng dầu chuyển thành cú sốc lạm phát và nguồn cung. Điều này đòi hỏi các giải pháp như bảo đảm nguồn cung xăng dầu, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, linh hoạt sử dụng Quỹ bình ổn giá và xem xét giảm một số loại thuế, phí liên quan.

Về dài hạn, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh cần tăng cường an ninh năng lượng, mở rộng dự trữ chiến lược, phát triển năng lượng tái tạo và giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Đồng thời, cần phát triển các thị trường như chứng khoán, giao dịch hàng hóa để tạo công cụ phòng ngừa rủi ro giá năng lượng và rủi ro thị trường; tiếp tục đầu tư hạ tầng chiến lược, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nhằm tận dụng tốt hơn các dòng vốn đầu tư mới vào công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu và tài chính trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc.

Trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động, việc kiên định mục tiêu tăng trưởng đòi hỏi sự chủ động trong xây dựng kịch bản ứng phó, biến thách thức thành cơ hội. Nếu tận dụng tốt các cơ hội này, năm 2026 không chỉ là năm “vượt sóng” mà còn có thể trở thành điểm khởi đầu cho một chu kỳ tăng trưởng mới - mạnh mẽ hơn, bền vững hơn và tự chủ hơn./.