Hướng tới siêu đô thị toàn cầu
Việc lập Quy hoạch tổng thể TP.Hồ Chí Minh là nhiệm vụ chiến lược nhằm hình thành mô hình phát triển tích hợp về không gian, hạ tầng và kinh tế - xã hội sau khi hợp nhất TP.Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.
Ngày 19/5/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển TP.Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, trong đó yêu cầu xây dựng quy hoạch tổng thể Thành phố với tầm nhìn 100 năm nhằm phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, tạo không gian và động lực phát triển mới, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tại Hội thảo, thay mặt đơn vị tư vấn, ông Sầm Minh Tuấn, Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu thiết kế đô thị, Quy hoạch đô thị và Nông thôn quốc gia (VIUP) đã trình bày tóm tắt những định hướng chiến lược cho tăng trưởng kinh tế và tổ chức không gian trong Quy hoạch tổng thể TP.Hồ Chí Minh thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm.
Theo đơn vị tư vấn, sau khi hợp nhất, TP.Hồ Chí Minh cần tập trung giải quyết 4 nhóm vấn đề trọng tâm. Thứ nhất, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế thông qua chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa vào quy mô dân số, đất đai và lao động sang dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng lớn. Thành phố sẽ tập trung hình thành các trung tâm kinh tế có sức cạnh tranh quốc tế như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do gắn với cảng biển và logistics, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, các cụm công nghiệp công nghệ cao, năng lượng sạch, kinh tế biển và du lịch chất lượng cao.
Thứ hai, định hình cấu trúc không gian phù hợp cho siêu đô thị mới.
Thứ ba, tăng cường kết nối nội vùng và liên vùng thông qua mạng lưới cảng biển, sân bay, hành lang kinh tế và hệ thống logistics thống nhất, gắn kết TP.Hồ Chí Minh với vùng Đông Nam bộ, Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên, Campuchia và các tuyến hàng hải quốc tế.
Thứ tư, nâng cao chất lượng đô thị, bảo đảm phát triển đồng bộ nhà ở, giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và các dịch vụ công thiết yếu tại các cực tăng trưởng mới nhằm giảm áp lực cho khu vực trung tâm, đồng thời nâng cao chất lượng sống của người dân.
TP.Hồ Chí Minh được định hướng trở thành siêu đô thị có chức năng quốc gia, vùng và quốc tế, với trọng tâm là chất lượng sống, năng lực cạnh tranh kinh tế, tổ chức không gian đa cực và hệ thống hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tầm nhìn đến năm 2125 xác định TP.Hồ Chí Minh trở thành siêu đô thị toàn cầu có năng lực cạnh tranh cao, là trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu, có chất lượng sống tốt và khả năng thích ứng dài hạn trước các thách thức kinh tế, xã hội và môi trường. Bốn trụ cột phát triển gồm lấy con người làm trung tâm; xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tích hợp; kiến tạo môi trường chính sách mở; phát triển hạ tầng và không gian sẵn sàng cho tương lai.
Thành phố đặt ra 3 mốc phát triển chính. Đến năm 2030, TP.Hồ Chí Minh phấn đấu nằm trong nhóm đô thị tăng trưởng nhanh của Đông Nam Á; đến năm 2045 trở thành trung tâm công nghệ và dịch vụ quan trọng của châu Á; và từ năm 2075 trở đi hướng tới vị thế siêu đô thị toàn cầu dựa trên nền kinh tế đổi mới sáng tạo, môi trường sống hài hòa và bản sắc văn hóa được bảo tồn.
Dự báo dân số TP.Hồ Chí Minh sẽ đạt khoảng 16 triệu người vào năm 2030 và từ 22 - 25 triệu người vào năm 2050. Quy mô kinh tế dự kiến đạt khoảng 120 tỷ USD vào năm 2030 và 800 tỷ USD vào năm 2050.
Mô hình “siêu đô thị đa cực thế hệ mới”
Về tổ chức không gian, quy hoạch đề xuất mô hình “siêu đô thị đa cực thế hệ mới” (Polycentric Hyper City), trong đó các trung tâm phát triển được kết nối thành một cấu trúc vận hành thống nhất.
Cấu trúc này gồm một tâm lõi và hai tâm động lực lớn. Khu vực TP.Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò trung tâm tài chính, kinh tế tri thức, công nghệ cao, văn hóa và quản trị; khu vực Bình Dương phát triển thành trung tâm công nghiệp, sản xuất và logistics thông minh; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu là trung tâm kinh tế biển, cảng biển quốc tế, năng lượng và du lịch biển; trong khi Côn Đảo được định hướng trở thành đặc khu sinh thái, di sản, du lịch và quốc phòng.
Quy hoạch xác định 5 cực động lực tăng trưởng gồm: cực lõi trung tâm quốc tế; cực đổi mới sáng tạo phía Đông; cực công nghiệp - logistics phía Bắc; cực cảng biển - thương mại tự do - năng lượng phía Nam; và cực du lịch biển ven biển.
Cực đổi mới sáng tạo phía Đông với hạt nhân là Thủ Đức, Dĩ An, Thuận An và kết nối Long Thành (TP.Đồng Nai) sẽ tập trung phát triển các ngành AI, bán dẫn, nghiên cứu - phát triển (R&D), công nghệ cao và kinh tế số. Trong khi đó, cực cảng biển phía Nam kết nối Cần Giờ, Cái Mép - Thị Vải, Phú Mỹ và Long Sơn sẽ trở thành trung tâm logistics toàn cầu, cảng trung chuyển quốc tế và công nghiệp năng lượng.
Để kết nối các cực phát triển, Thành phố dự kiến hình thành 5 trục chiến lược gồm: hành lang công nghiệp - logistics đa phương thức; trục kinh tế Bắc - Nam; trục kinh tế Đông - Tây; hành lang biển và du lịch; cùng hệ thống hạ tầng xanh - xanh dương dựa trên sông ngòi, vùng ngập nước, rừng ngập mặn và không gian sinh thái.
Mạng lưới hạ tầng được định hướng phát triển theo mô hình đa tầng với giao thông công cộng khối lượng lớn, đường sắt đô thị, xe buýt điện, giao thông thủy, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), hạ tầng ngầm, trung tâm dữ liệu và hệ thống điều hành đô thị thông minh.
Cơ hội lịch sử để tái cấu trúc không gian phát triển
Góp ý tại Hội thảo, TS.Trần Du Lịch, nguyên Phó Trưởng đoàn chuyên trách, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP.Hồ Chí Minh đánh giá cao khung chiến lược do đơn vị tư vấn xây dựng, đặc biệt là mô hình 5 cực động lực, 5 hành lang chiến lược và các đột phá phát triển trong giai đoạn tới.
Theo ông, sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.Hồ Chí Minh với diện tích hơn 6.700 km² và dân số khoảng 14 triệu người đang tiến gần mô hình vùng đại đô thị (Megacity Region), tương tự các trung tâm lớn trên thế giới như Tokyo, Seoul hay Thượng Hải.
Ông đề nghị làm rõ hơn định hướng phát triển đô thị đa cực, lấy giao thông công cộng và mô hình TOD làm xương sống; phát triển đô thị hướng biển, bám sông; xây dựng đô thị số và quản trị bằng dữ liệu; đồng thời xem thích ứng với biến đổi khí hậu là trụ cột xuyên suốt của quy hoạch.
Đồng quan điểm, TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch Ngo Viet Architects & Planners, cho rằng quy hoạch siêu đô thị TP.Hồ Chí Minh sau hợp nhất không chỉ là một dự án phát triển đô thị mà còn là tầm nhìn chiến lược trăm năm cho sự phát triển bền vững của Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu. Ông nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy liên kết vùng, hợp tác đa ngành và vận hành theo cơ chế thị trường để phát triển các mô hình mới như đô thị sân bay, khu thương mại tự do, đô thị cảng biển, đô thị đường sắt và các trung tâm logistics đa phương thức.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hoàng Vũ, Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex, cho rằng, Quy hoạch tổng thể TP.Hồ Chí Minh phải là bản quy hoạch chiến lược mang khát vọng siêu đô thị toàn cầu. Theo đó, Thành phố cần tập trung vào 5 trọng tâm gồm: tái định hình cấu trúc không gian phát triển; lấy giao thông công cộng và TOD làm động lực đột phá; tái cấu trúc vùng lõi đô thị; thúc đẩy tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu; đồng thời tạo đột phá thể chế thông qua cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ và xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP.Hồ Chí Minh.
Các chuyên gia nhận định, quy hoạch siêu đô thị TP.Hồ Chí Minh không phải là phép cộng cơ học giữa ba địa phương mà là quá trình tái thiết lập vị thế chiến lược của Thành phố trong mạng lưới đô thị châu Á. Đây là cơ hội lịch sử để tái cấu trúc không gian phát triển, hình thành động lực tăng trưởng mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.
Phát biểu tại Hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TP.Hồ Chí Minh Bùi Xuân Cường cho biết, Quy hoạch tổng thể TP.Hồ Chí Minh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của Thành phố trong giai đoạn mới. UBND Thành phố đang khẩn trương hoàn thành khung chiến lược lập Quy hoạch tổng thể Thành phố.
Trên cơ sở các ý kiến đóng góp tại Hội thảo, UBND TP.Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục hoàn thiện khung chiến lược lập Quy hoạch tổng thể Thành phố. Những ý kiến tâm huyết, giàu hàm lượng khoa học và kinh nghiệm thực tiễn của các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp sẽ là nguồn tư liệu quan trọng để Thành phố nghiên cứu, hoàn thiện Quy hoạch tổng thể TP.Hồ Chí Minh với tầm nhìn 100 năm.
Phương Chi
